TS Phạm Duy Nghĩa Phóng viên Sài Gòn Tiếp Thị đã bàn luận với TS Phạm Duy Nghĩa – giảng viên chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright, trưởng khoa luật đại học Kinh tế TP
TPP được ký kết sẽ mở ra những nhịp nào cho Việt Nam? Nội dung TPP chưa được thương thuyết xong, các cam kết chưa được công bố, song thông tin về nội dung thương thuyết nhặt nhạnh từ nhiều nguồn khác nhau tiết lộ những áp lực rất lớn đang đặt ra cho Việt Nam: xóa bỏ hồ hết quan thuế, mở cửa thị trường, thắt chặt những chuẩn bảo hộ sở hữu trí não, tiêu chuẩn lao động, các tiêu chuẩn kỹ thuật, và cam kết xây dựng chính quyền sáng tỏ… hướng tới xóa bỏ rào cản, tạo điều kiện cho hàng hóa, dịch vụ và tư bản được lưu thông trong nội khối ngày càng dễ dàng, nhà đầu tư an tâm hơn trong một môi trường thể chế ổn định… Trong đó, yêu cầu bảo hộ sở hữu trí óc được nâng cao, với những chế tài khắc nghiệt hơn khi các thành viên vi phạm thương mại tự do.
Con số 1. Trái lại, Việt Nam đã không sử dụng được WTO để cải thiện quản trị doanh nghiệp quốc gia cũng như quản trị quốc gia. 11. TPP buộc các doanh nghiệp phải quan hoài, hiểu những luật chơi khi thị trường mở rộng đáng kể, nhất là thị trường Hoa Kỳ, khi thuế suất được cam kết giảm, sẽ tạo cơ hội cho những ngành như da giày, dệt may xuất khẩu, đồ gỗ, linh kiện lắp ráp.
Vấn đề thứ hai là các tổ chức công đoàn của Việt Nam chưa đủ mạnh mẽ để bảo vệ ích lợi công nhân. Nếu bị kiện vì luật pháp quốc nội không bảo vệ quyền của giới thợ, sau khi được tài phán bởi một thiết chế tựa như trọng tài giải quyết tranh chấp giữa các nhà đầu tư với các nhà nước nội khối TPP, các quốc gia khác sẽ giành quyền rút lại những ưu đãi quan thuế trước đó.
Khác với thương thảo gia nhập WTO, quá trình thương lượng TPP mở ra thời cơ cho doanh nghiệp có tiếng nói. TPP chỉ góp thêm một thời cơ và sức ép để Việt Nam giải quyết những vấn đề nội tại. Quan sát các doanh nghiệp nhà nước trong thời gian qua, hồ hết đều gặp trục trặc, không thể linh hoạt, năng động, sáng tạo như doanh nghiệp tư nhân. Ngoài ra còn rất nhiều doanh nghiệp khác có một phần vốn của nhà nước, rất nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư từ các đoàn thể, tổ chức xã hội có vốn từ ngân sách.
Tuy nhiên, những cuộc đình công của công nhân Việt Nam vừa qua đều phát xuất từ những vấn đề rất cơ bản như bị quỵt lương hướng, lao động phải làm việc quá sức, bị giới chủ hành hung… Quyền của giới thợ bắt đầu từ quyền được bảo vệ phẩm giá, danh dự của mình.
Hy vọng với TPP, các thiết chế sẽ được canh tân để xúc tiến khu vực tư nhân phát triển. Việt Nam đang đứng trước áp lực cần công khai và kiểm soát chặt chịa hơn khối lượng tài sản rất lớn đầu tư vào khu vực doanh nghiệp có liên hệ đến ngân sách quốc gia, một khái niệm rộng hơn doanh nghiệp nhà nước. 2005. TPP hy vọng cũng sẽ dẫn đến tái phân bổ về đầu tư và thu hút đầu tư nước ngoài.
TPP không phải bài thuốc, mà chỉ tạo thêm áp lực. Bây chừ, khối tài sản nhà nước vào các doanh nghiệp quốc gia thực tại là rất lớn. Đừng vội mơ dễ dãi hưởng thuế suất 0% như một bữa tiệc mà không phải trả tiền, qua một đêm thuế suất có thể vọt trở lại 30% như cũ bởi vô kể các biện pháp bảo hộ mậu dịch tiềm ẩn được bưng bít khéo léo# dưới các tiêu chuẩn kỹ thuật, cần lao hay môi trường.
Nhưng trái lại, Việt Nam cũng mở cửa cho các nước nội khối TPP, những ngành từng được bảo hộ cao ở Việt Nam như lắp ráp ôtô kiên cố sẽ gặp khó khăn. Do lẫn một số chức năng, phải gánh bổn phận thực thi một phần chính sách nhà nước giao nên đôi khi doanh nghiệp nhà nước kinh doanh với hiệu quả không cao.
Kéo theo luồng đầu tư từ Trung Quốc, Hàn Quốc, chuyển dịch đầu tư hy vọng Việt Nam có thêm giá trị gia tăng, dùng đầu tư nước ngoài như những cú hích. Hơn lúc nào hết, cần minh định rõ ai thực hiện các quyền sở hữu cụ thể nào trong doanh nghiệp nhà nước, kiểm toán, đánh giá đo lường với mục tiêu đề ra, kiểm soát cáu doanh nghiệp nhà nước nhiều hơn, tựa như các công ty đã niêm yết trên sàn chứng khoán phải có trách nhiệm sáng tỏ quản trị với các cổ đông.
Trong trường hợp mất khả năng tính sổ, người ta thường thấy Chính phủ can thiệp bằng biện pháp hành chính để cứu sự tan vỡ của các tập đoàn này, với phí tổn trải rộng ra cho cả thảy nền kinh tế quốc dân và cho đời ngày mai.
Rồi còn những thể lệ để kiểm soát đầu tư công, đòi hỏi công khai tuốt luốt ngân sách quốc gia, mua sắm của chính quyền; quyền tự do lao động, bảo vệ giới thợ… Các thiết chế đáp ứng chuẩn và thông lệ quốc tế, mang tính phổ cập toàn cầu chính là lợi điểm tạo sức ép canh tân thể chế từ bên ngoài giúp phá vỡ sức ỳ chống trả dằng dai từ những thói quen cũ.
Miếng cơm manh áo của cán bộ công đoàn có khi còn lệ thuộc vào giới chủ, nên rất khó khăn khi chống lại sức ép của giới chủ. Quốc gia nào cũng có doanh nghiệp quốc gia, nhưng thường chỉ kinh dinh những lĩnh vực mà doanh nghiệp tư nhân không làm được, hoặc không có động cơ để đầu tư. Để có một doanh nghiệp nhà nước mạnh, phải tôn trọng áp lực cạnh tranh, quý trọng tính hiệu quả, quy trình quản lý sáng tỏ.
Người Trung Hoa từ năm 2006 đã áp dụng các tiêu chí quản trị doanh nghiệp quốc gia hiện đại của tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), từ đó cách tân 170 tập đoàn quốc hữu của họ khá thành công, rất nhiều tập đoàn trở nên những “tay chơi toàn cầu”.
Con số này lớn hơn nhiều, có thể vượt qua hàng chục ngàn doanh nghiệp được đầu tư từ ngân sách nhà nước. Dùng tài sản quốc gia để đầu tư kinh dinh mà không kiểm soát được là một rủi ro rất lớn cho nền kinh tế, cho toàn dân, cướp đi nhịp và để lại gánh nợ cho các thế hệ con cháu.
Vấn đề của Việt Nam phải tự người Việt Nam giải quyết, không thể mong chờ sức ép từ bên ngoài. Với Vinashin và nhiều tập đoàn kinh tế nhà nước khác ở Việt Nam, quốc gia vẫn tiếp kiến tương trợ, ưu ái, nguồn vốn được rót vào như một đặc ân, trên thực tế đã giúp các tập đoàn này né tránh áp lực cạnh tranh trong nước và quốc tế. Nếu Chính phủ Việt Nam khuyến khích đầu tư nước ngoài có trọng điểm trong khi doanh nghiệp tư nhân, các ngành công nghệ phụ trợ phát triển, FDI sẽ có hiệu ứng lan tỏa.
Nếu bị khinh bỉ, bạc đãi, đánh đập, công nhân phải có quyền chống lại các hành vi đó để bảo vệ nhân phẩm của mình. Ngành chăn nuôi, sản phẩm nông nghiệp của họ tiên tiến hơn, chất lượng tốt hơn, khi quan thuế giảm sản phẩm nội địa của nước ta sẽ bị thách thức. TPP có là thời cơ để mỗi người cần lao hiểu và giành lấy quyền chính đáng của mình? Khi đặt bút ký TPP, Việt Nam cần xem xét thực tiễn luật pháp có điểm nào lệch so với những cam kết từ TPP hay không? Nếu không nghiêm túc làm như vậy, tôi e rằng thực tại pháp lý nước ta có thể là nguyên nhân dẫn tới những vụ khiếu kiện tiềm ẩn sau này.
TPP chỉ góp thêm một cơ hội và áp lực để Việt Nam giải quyết những vấn đề nội tại. Thực hành: Kim Yến TPP (Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement) là một hiệp định – thỏa thuận thương mại tự do với mục đích hội nhập các nền kinh tế thuộc khu vực châu Á – thăng bình Dương.
Vấn đề của Việt Nam phải tự người Việt Nam giải quyết, không thể trông mong áp lực từ bên ngoài. Thỏa thuận ban sơ được các nước Brunei, Chile, New Zealand và Singapore ký vào tháng 6.
Hiện 12 nước thành viên TPP (Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Hoa Kỳ và Việt Nam) đang đấu đàm luận nhằm đạt sự hợp nhất rộng rãi vào tháng 10 và sẽ ký hiệp nghị vào cuối năm nay. Quản trị tập đoàn kinh tế nhà nước cũng chưa minh bạch. Nên, phải minh bạch giữa kinh dinh và những gì thuộc về chính sách, những nguồn lực, khối tài sản được dùng thế nào? Vấn đề thứ hai, phải minh định ai là ông chủ của doanh nghiệp nhà nước: ủy ban, Chính phủ, hay bộ? Nhưng bộ làm sao quản lý? thực tế phải ủy quyền cho một số cán bộ, công chức đại diện… Quyền sở hữu chồng chéo, được thực thi phân tán lại thiếu kiểm soát đã làm cho khối tài sản đầu tư vào doanh nghiệp nhà nước bị hao hụt trầm trọng.
HCM, chủ biên cuốn TPP: cơ hội nào cho Việt Nam vừa ấn hành về những thách thức đang đặt ra trước nhịp này. Những sản phẩm dệt may Việt Nam vừa có cơ hội, nhưng cũng đứng trước nhiều thách thức nếu không chứng minh được lệ luật, tiêu chuẩn, giấy chứng thực về xuất xứ hàng hóa.
Sau sáu năm nhập WTO, mặc dù đã có những đổi thay về thể chế đáng kể, nhưng chất lượng thể chế vẫn là một rào cản cho phát triển: tính sáng tỏ kém, ưu ái đầu tư cho doanh nghiệp nhà nước một cách bất đồng đẳng, đầu tư công kém hiệu quả, hiệu lực quản lý của chính quyền chưa cao.
2010. Còn nếu FDI chỉ để dùng nguồn cần lao rẻ thì… coi như là mở cửa dâng hiến thị trường, chúng ta góp lao động của các thế hệ công nhân trẻ tuổi và tài nguyên cũng như môi trường sống của quốc gia để làm giàu cho tư bản nước ngoài. Việt Nam tuyên bố tham gia TPP từ ngày 13. Nỗ lực để kịp thời ra mắt cuốn sách TPP: thời cơ nào cho Việt Nam, chúng tôi mong muốn thông điệp “nhập cuộc chơi TPP, hằng hà sa số doanh nghiệp tư nhân năng động mới là chìa khóa cho phát triển” sẽ lan tỏa tới toàn từng lớp.
Quyền sở hữu còn dang dở, bởi sự bảo hộ khách quan và hiệu quả của quốc gia đối với các sở hữu và khế ước chừng như thiếu vắng… Bỏ nhiều công sức nghiên cứu về các nút thắt trong thiết chế đã cản trở phát triển kinh tế, ông nhận diện thế nào về những yếu kém trong quản trị quốc gia, quản trị doanh nghiệp nhà nước? Theo đánh giá của ngân hàng Thế giới, tiếng nói của người dân và nghĩa vụ giải trình của cơ quan quốc gia ở Việt Nam được cho là thấp, chất lượng chính sách và năng lực điều hành kém cải thiện, mức độ thực thi luật pháp tuân chế độ pháp quyền chưa ổn định, thậm chí được đánh giá thấp trong khu vực, tính công khai minh bạch của chính sách kém được cải thiện… trái lại, nếu so sánh với người láng giềng khổng lồ phương Bắc, hơn một thập kỷ tham dự WTO, nền kinh tế Trung Hoa đổi thay đáng sửng sốt, mở ra một kỷ nguyên “thuê ngoài thiết chế” để hiện đại hóa quốc gia.
Nếu cứ để doanh nghiệp quốc gia tránh né áp lực cạnh tranh, được ưu ái nhiều độc quyền kinh dinh, dịp tiệm cận đất đai và tín dụng từ nguồn lực của quốc gia, sẽ xuất hiện những nhóm thế lực kiểm soát tài nguyên kinh tế của nhà nước.
Ông có hy vọng TPP sẽ là lực đẩy buộc Việt Nam giải quyết những điểm yếu của điều hành kinh tế vĩ mô? chẳng thể khẳng định dự TPP là chúng ta có ngay liều thuốc để giải quyết tận gốc các điểm yếu kém trong điều hành vĩ mô.
Ngành lắp ráp xe máy nghe đâu đã là một thí dụ thành công khi tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm cao. TPP như chúng tôi tìm hiểu không có nội dung đáng kể nào cam kết về nhân quyền hay tự do dân chủ, song có nhiều cam kết về tiêu chuẩn và việc bảo vệ lợi quyền giới thợ, ví dụ quyền thành lập hội đoàn. Hiến pháp Việt Nam đều ghi quyền tự do lập hội. Gia nhập cuộc chơi TPP sẽ tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, sòng phẳng giữa các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp dân doanh? Những cam kết từ TPP hy vọng sẽ kích thích sự tìm hiểu của doanh nghiệp và công chức Việt Nam.
300 doanh nghiệp quốc gia được công bố mới chỉ bao gồm những doanh nghiệp 100% vốn của Chính phủ, các bộ. Đa số hiệu quả dùng vốn ở doanh nghiệp nhà nước rất thấp, lượng công việc tạo ra cũng rất thấp so với số lượng công việc tạo ra từ khối tư doanh.
Đòn bẩy chiến lược WTO đã dồn ép cải cách thiết chế hiệu quả.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét